Jeśli w trakcie antybiotykoterapii dziecko nie ma apetytu, należy skupić się na podawaniu mu wystarczającej ilości płynów oraz często oferować niewielkie porcje posiłków – bez zmuszania do ich spożycia. Ważne jest również zastosowanie probiotyków, które pomagają odbudować korzystną mikroflorę przewodu pokarmowego i zapobiegają wystąpieniu skutków ubocznych leczenia.

antybiotykoterapia

Spis treści:

  1. Czy brak apetytu u dziecka w czasie i po antybiotykoterapii jest częsty?
  2. Jak długo po antybiotykoterapii może utrzymywać się brak apetytu?
  3. Co robić, gdy dziecko nie ma apetytu w czasie antybiotykoterapii?
  4. Czego nie podawać dziecku, gdy nie ma apetytu podczas antybiotykoterapii?
  5. Jak wzmocnić organizm po stosowaniu antybiotyku?
  6. FAQ: najczęstsze pytania o brak apetytu u dziecka w czasie antybiotykoterapii
  7. Komentarz ekspercki

Czy brak apetytu u dziecka w czasie i po antybiotykoterapii jest częsty?

Dość często zdarza się, że antybiotykoterapia wiąże się z brakiem apetytu u dziecka. „Wyjałowienie” organizmu po antybiotyku może powodować zmiany w obrębie szczepów bakterii tworzących mikroflorę jelitową. Badania pokazują, że ma to wpływ na wydzielanie hormonów regulujących apetyt [1]. Ponadto czasami antybiotyki wywołują skutki uboczne, takie jak nudności, ból brzucha i biegunka, które przyczyniają się do utraty łaknienia w trakcie lub po leczeniu.

Jak długo po antybiotykoterapii może utrzymywać się brak apetytu?

Zazwyczaj apetyt wraca w ciągu około tygodnia od ustąpienia objawów leczonej choroby. Chęć spożywania normalnej ilości jedzenia zależy jednak w dużej mierze od ogólnego stanu zdrowia dziecka, w tym także ewentualnego występowania biegunki lub innych dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Co robić, gdy dziecko nie ma apetytu w czasie antybiotykoterapii?

Jeśli w czasie antybiotykoterapii u dziecka odmawia jedzenia, oto co warto robić:

  • Oferuj posiłki często, około 5-6 razy dziennie, jednak nigdy nie zmuszaj do ich jedzenia.
  • Podawaj niewielkie porcje i ewentualnie serwuj dokładki, jeśli dziecko ma ochotę spożyć więcej w ramach danego posiłku.
  • Pytaj dziecko, na co ma największą ochotę i spróbuj przygotowywać odżywcze potrawy, które są do tego dopasowane.
  • Postaraj się, by w każdym posiłku znalazły się produkty będące źródłem białka, takie jak mięso, ryby, jaja, mleko, fermentowane produkty mleczne.
  • Włączaj do posiłków produkty zawierające błonnik pokarmowy w postaci dobrze tolerowanej przez dziecko. Błonnik ma działanie prebiotyczne, a więc stanowi pożywkę dla pożytecznych bakterii jelitowych, przez co wspiera ich wzrost. Polecane są owoce (np. banany, jabłka, brzoskwinie, jagody) i warzywa (np. cukinia, dynia, bataty, ziemniaki, szparagi). Jeśli dziecko nie ma dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, odpowiednie są także orzechy (np. w postaci zmielonej na pastę) oraz pełnoziarniste pieczywo.
  • Jeśli dziecko nie chce jeść normalnych pełnych posiłków, zaproponuj mu zdrowe przekąski (np. jogurt grecki z owocami, małe kanapeczki z twarożkiem i warzywami, wafle ryżowe z masłem orzechowym i bananem, mus owocowy z jogurtem naturalnym, owsianka czy ryż na mleku z prażonym jabłkiem i cynamonem) lub jedzenie w formie płynnej (np. zupy krem na bazie warzyw z dodatkiem kurczaka lub indyka, koktajle mleczne z owocami, kakao).
  • Pamiętaj, że w czasie infekcji leczonej antybiotykami konieczne jest picie dużej ilości płynów, przede wszystkim wody.
  • Weź pod uwagę, że w przypadku niektórych grup antybiotyków zalecane jest zachowanie odstępu między przyjęciem leku i spożywaniem mleka lub jego przetworów – informację o tym znajdziesz w ulotce.
  • Jeśli brak łaknienia utrzymuje się przez więcej niż tydzień po ustąpieniu objawów choroby leczonej antybiotykami, skonsultuj się z lekarzem.

Czego nie podawać dziecku, gdy nie ma apetytu podczas antybiotykoterapii?

Jeśli stosowanie antybiotyku u dziecka wiąże się z brakiem apetytu, niewskazane jest podawanie:

  • Ciężkostrawnych, tłustych dań (np. smażonych),
  • Produktów wzdymających (np. warzyw cebulowych, kapustnych, strączków),
  • Nadmiaru słodyczy,
  • Przekąsek o wysokiej zawartości tłuszczu i soli (np. chipsów, chrupków),
  • Grejpfrutów i wytworzonego z nich soku (ze względu na interakcje z lekami).

Jak wzmocnić organizm po stosowaniu antybiotyku?

Po zakończeniu antybiotykoterapii ważna jest odbudowa mikroflory przewodu pokarmowego oraz pełnowartościowa dieta, która wspiera regenerację organizmu po chorobie. Oto kilka aspektów, na które warto zwrócić uwagę:

  • Stosuj probiotyki zgodnie z zaleceniami lekarza.
  • Podawaj dziecku zawierające żywe kultury bakterii fermentowane produkty mleczne (np. jogurty, kefiry, maślanki). Pamiętaj jednak, że nie zastąpią one preparatów probiotycznych, których skład (szczepy mikroorganizmów) oraz dawki są opracowane tak, by dawać konkretny, udokumentowany efekt kliniczny.
  • Postaraj się, by dieta dziecka była urozmaicona. Uwzględniaj w niej owoce i warzywa, mięso, jaja, ryby, nabiał, warzywa strączkowe, produkty zbożowe (w tym pełnoziarniste), a także zdrowe tłuszcze (np. oleje roślinne, awokado, nasiona i orzechy).

Jeśli po zakończeniu antybiotykoterapii brak apetytu utrzymuje się lub infekcje nawracają i u dziecka zdarzają się częste okresy przyjmowania małej ilości jedzenia, pomocne może być przyjmowanie doustnych preparatów odżywczych (np. NutriKid). Zapytaj lekarza o zasadność ich stosowania u Twojego dziecka.

FAQ: najczęstsze pytania o brak apetytu u dziecka w czasie antybiotykoterapii

Czy probiotyki pomagają na brak apetytu w czasie antybiotykoterapii?

Tak, w niektórych przypadkach probiotyki mogą pomóc przeciwdziałać brakowi apetytu wynikającemu z antybiotykoterapii. Ich stosowanie ma za zadanie odbudować mikroflorę jelitową i zapobiegać niekorzystnym zmianom spowodowanym przez leki. Zmniejszają również ryzyko wystąpienia skutków ubocznych leczenia antybiotykami, takich jak biegunka. Pamiętaj, że preparaty probiotyczne powinny zostać dobrane przez lekarza – przyjmowanie odpowiednich szczepów ma znaczenie dla uzyskania odpowiednich efektów.

Czy dobrym rozwiązaniem w czasie antybiotykoterapii jest podawanie dziecku suplementów pobudzających apetyt?

Nie zaleca się rutynowego stosowania suplementów diety na pobudzenie apetytu podczas antybiotykoterapii, szczególnie bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Mogą one zawierać składniki (np. niektóre wyciągi roślinne), które wchodzą w interakcje z lekami.

Kiedy brak apetytu związany z antybiotykoterapią powinien skłonić do wizyty u lekarza?

Zgłoś się do pediatry, jeśli brak apetytu utrzymuje się powyżej tygodnia po ustąpieniu objawów choroby leczonej antybiotykami. Jest to ważne, szczególnie jeśli dziecko nadal nie spożywa pełnych posiłków w wystarczającej ilości oraz zauważasz u niego spadek masy ciała.

Komentarz ekspercki

zweryfikowane przez lekarza
Bartłomiej Śmieszniak, lekarz:

Brak apetytu podczas antybiotykoterapii u dziecka jest dość częstym problemem i może wynikać zarówno z samej infekcji, jak i działań niepożądanych antybiotyku, takich jak nudności, ból brzucha czy biegunka. W większości przypadków jest to stan przejściowy i apetyt stopniowo wraca wraz z poprawą zdrowia. Najważniejsze jest, aby w tym czasie nie zmuszać dziecka do jedzenia, lecz spokojnie i często proponować niewielkie porcje ulubionych, wartościowych produktów.

Szczególną uwagę należy zwrócić na nawodnienie. Dziecko powinno regularnie pić, zwłaszcza jeśli występują gorączka, wymioty lub biegunka. Posiłki warto komponować tak, aby dostarczały energii i białka, a także warzyw, owoców oraz produktów zbożowych. Nie ma potrzeby stosowania bardzo restrykcyjnej diety, jeśli dziecko dobrze toleruje zwyczajowe produkty.

Antybiotykoterapia może wpływać na mikrobiotę jelitową, dlatego w wybranych sytuacjach lekarz może zalecić odpowiednio dobrany probiotyk. Warto również pamiętać, że nie każdy antybiotyk powinien być przyjmowany razem z mlekiem lub jego przetworami, dlatego należy zawsze sprawdzić sposób przyjmowania leku w ulotce lub zaleceniach lekarza.

Jeżeli dziecko przez kilka dni je mniej, ale pije, pozostaje aktywne i jego stan stopniowo się poprawia, zwykle nie ma powodów do niepokoju. Konsultacji z pediatrą wymaga natomiast utrzymujący się brak apetytu, szczególnie jeśli towarzyszy mu spadek masy ciała, osłabienie, odwodnienie, nasilone wymioty lub biegunka. Najważniejsze jest więc spokojne podejście, odpowiednie nawodnienie i dostosowanie sposobu żywienia do aktualnego samopoczucia dziecka.

Bartłomiej Śmieszniak – Lekarz, absolwent Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, aktualnie rezydent pediatrii. W pracy lekarza najbardziej ceni możliwość kontaktu oraz dobrą współpracę z małymi pacjentami, jak i z ich rodzicami. W wolnych chwilach rozwija wiedzę medyczną na licznych konferencjach i zjazdach naukowych.

Źródła:

  1. Yu M., Yu B., Chen D. (2024) The effects of gut microbiota on appetite regulation and the underlying mechanisms, Gut Microbes, 16(1): 2414796, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11542600/.

  2. Palmer A. C., Bedsaul-Fryer J., Stephenses C. B. (2024) Interactions of Nutrition and Infection: The Role of Micronutrient Deficiencies in the Immune Response to Pathogens and Implications for Child Health, Annual Review of Nutrition, 44: 99-124, dostęp: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38724105/.

  3. Kozioł-Kozakowska A. (2021) Żywienie dzieci w trakcie infekcji, Standardy Medyczne/Pediatria, 18: 623-626, dostęp: https://akademianutricia.pl/uploads/page/360/2496/Zywienie-dzieci-w-trakcie-infekcji.pdf.

  4. Wischmeyer P. E. (2017) Tailoring nutrition therapy to illness and recovery, Critical Care, 21(Supplement 3): 316, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5751603/.

  5. Diety NFZ Dieta lekkostrawna, dostęp: https://diety.nfz.gov.pl/images/ebooki/dieta-lekkostrawna.pdf.

  6. Palmer A. C., Bedsaul-Fryer J., Stephenses C. B. (2024) Interactions of Nutrition and Infection: The Role of Micronutrient Deficiencies in the Immune Response to Pathogens and Implications for Child Health, Annual Review of Nutrition, 44: 99-124, dostęp: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38724105/.

  7. Axiotakis L. G., Szeto B., Gonzales J. N. i wsp. (2022) Antibiotic adverse effects in pediatric acute rhinosinusitis: Systematic review and meta-analysis, International Journal of Pediatric Otorhinolaryngology, 156: 111064, dostęp: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35231746/.

  8. American Academy of Pediatrics (2022) Antibiotics for Children: 10 Common Questions Answered, dostęp: https://www.healthychildren.org/English/safety-prevention/at-home/medication-safety/Pages/Antibiotic-Prescriptions-for-Children.aspx.

  9. Szajewska H., Canani R. B., Guarino A. i wsp. (2016) Probiotics for the Prevention of Antibiotic-Associated Diarrhea in Children, Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition, 62(3): 495-506, dostęp: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26756877/.

  10. Moura I. B., Buckley A. M. (2024) Using nutrition to help recovery from infections, Current Opinion in Gastroenterology, 41(1): 54-58, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11623380/.

  11. Szajewska H. (2014) Praktyczne zastosowanie probiotyków, Gastroenterologia Kliniczna, 6(1): 16-23, dostęp: https://journals.viamedica.pl/gastroenterologia_kliniczna/article/view/37234.